Trong bối cảnh Y học hiện đại phát triển mạnh mẽ, việc tìm hiểu và ứng dụng các giá trị truyền thống từ Y học cổ truyền ngày càng được quan tâm. Tại Việt Nam, Y học cổ truyền không chỉ là di sản văn hóa quý báu mà còn là nguồn tài nguyên y tế quan trọng. Trong bối cảnh này, cuốn sách “Chữa lành không làm tổn thương môi trường, không sử dụng sừng tê giác để phòng và chữa bệnh” do Viện Nghiên cứu các bài thuốc dân tộc Việt Nam (VIMPHAR) biên soạn, với sự tham gia của các chuyên gia Y học cổ truyền hàng đầu, đại diện cho một nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển kho tàng tri thức y học cổ truyền, đồng thời đưa ra những định hướng bền vững cho việc bảo vệ môi trường.
Tên gọi của cuốn sách đã phản ánh rõ định hướng nghiên cứu hiện đại: “Chữa lành không làm tổn thương môi trường - Không sử dụng sừng tê giác để phòng và chữa bệnh”. Đây không chỉ là slogan mà là nguyên tắc chỉ đạo cho việc nghiên cứu và ứng dụng Y học cổ truyền trong thời đại mới. Trong bối cảnh các loài động vật hoang dã, đặc biệt là tê giác, đang đối mặt với nguy cơ tuyệt chủng do nhu cầu sử dụng trong Y học cổ truyền, thông điệp của VIMPHAR mang tính cấp thiết và có ý nghĩa khoa học quan trọng. Điều này khẳng định nguyên tắc cơ bản: Y học bền vững phải là y học không gây tổn hại đến hệ sinh thái. Được sự hỗ trợ từ Tổ chức TRAFFIC Việt Nam, cùng tài trợ từ WWF Đức và Bộ Liên bang Đức về Môi trường, Bảo tồn Thiên nhiên, An toàn Hạt nhân và Bảo vệ Người tiêu dùng (BMUV), đã tạo điều kiện cho việc thực hiện nghiên cứu này với tầm vóc quốc tế. Cuốn sách không chỉ tập trung vào việc tìm kiếm các vị thuốc thay thế cho dược liệu từ động vật hoang dã nguy cấp, mà còn góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ đa dạng sinh học.
Cuốn sách là thành quả của tâm huyết và trí tuệ của một đội ngũ những thầy thuốc ưu tú, những người đã cống hiến trọn đời cho Y học cổ truyền Việt Nam. Dưới sự chủ biên của Thiếu tướng, TTND.TS.BS. Đỗ Thế Lộc, cùng sự góp sức của TS.BS. Trần Xuân Nguyên, PGS.TS.BS. Nguyễn Thị Thu Hà, PGS.TS Dược. Nguyễn Duy Thuần, TS.BS. Hoàng Lam Dương, và PGS.TS.BS. Lê Minh Hoàng, cuốn sách không chỉ là một tập hợp các bài thuốc, mà là một công trình nghiên cứu sâu sắc, được chắt lọc từ kinh nghiệm lâm sàng và nghiên cứu khoa học bền bỉ. Những tên tuổi này không chỉ đại diện cho tri thức uyên thâm mà còn là biểu tượng của lòng tận tụy, của sự trân trọng những giá trị truyền thống nhưng không ngừng hướng đến sự tiến bộ, minh bạch.
Mỗi trang sách là một cánh cửa mở ra thế giới của các bài thuốc dân tộc Việt Nam - những tri thức được truyền đời, được thử thách qua thời gian, gắn liền với bản sắc văn hóa từng vùng miền. “Chữa lành không làm tổn thương môi trường, không sử dụng sừng tê giác để phòng và chữa bệnh” ở đây không chỉ đơn thuần là những bài thuốc chữa bệnh, mà còn bao hàm cả những bài thuốc đặc trưng của từng dân tộc, từng dòng họ, cho thấy sự đa dạng và phong phú của Y học cổ truyền. Cuốn sách đã đi sâu vào từng bài thuốc, từ thành phần cụ thể của các dược liệu, công dụng rõ ràng cho từng loại bệnh lý, đến cách dùng, liều lượng chính xác, và những lưu ý quan trọng về chống chỉ định. Đây không chỉ là những kiến thức y học đơn thuần, mà còn là những câu chuyện về cây cỏ, về sự gắn kết giữa con người và tự nhiên, về những kinh nghiệm phòng và trị bệnh quý báu của nhiều thế hệ.
Đặc biệt, cuốn sách đã không né tránh mà trực diện phân tích vấn đề nhạy cảm về sừng tê giác. Bằng cách trình bày khách quan các nghiên cứu khoa học về thành phần và tác dụng của sừng tê giác, đồng thời đối chiếu với niềm tin dân gian, cuốn sách đã giúp người đọc có cái nhìn đúng đắn và khoa học. Nó chứng minh rằng, để chữa lành, chúng ta không cần phải hủy hoại sự sống khác. Có những lựa chọn thay thế an toàn và hiệu quả hơn, dựa trên các dược liệu có nguồn gốc bền vững. Đây chính là sự kết hợp tinh tế giữa truyền thống và hiện đại, khi nền Y học cổ truyền không ngừng được làm giàu và minh bạch hóa bằng những bằng chứng khoa học mới.
Hành trình của cuốn sách không chỉ dừng lại ở việc cung cấp tri thức. Nó còn là một lời mời gọi chân thành đến tất cả mọi người - những thầy thuốc, người dân, nhà khoa học - cùng chung tay bảo vệ động vật hoang dã, bảo vệ môi trường, bởi lẽ, đó chính là bảo vệ nguồn gốc của sự sống, bảo vệ sức khỏe cho chính chúng ta và các thế hệ mai sau. Mỗi đóng góp, mỗi ý kiến về cuốn sách đều được trân trọng, bởi lẽ, một cuốn sách sống động, một tri thức có giá trị không ngừng được hoàn thiện theo thời gian.
Cuốn sách đã thành công trong việc chứng minh rằng Y học cổ truyền Việt Nam hoàn toàn có thể phát triển mà không cần phụ thuộc vào các nguồn từ động vật hoang dã nguy cấp. Các vị thuốc thay thế không chỉ có hiệu quả tương đương mà còn vượt trội về mặt an toàn, chi phí và tính bền vững. Đây là định hướng đúng đắn cho sự phát triển của Y học cổ truyền trong thời đại mới, hướng tới một nền y học nhân văn và có trách nhiệm với môi trường.
TS.BS. Trần Xuân Nguyên
Trưởng Ban Chuyên môn Hội Đông y Việt Nam